Несі ұнайды, несі ұнамайды: актер, режиссер әрі сценарист Азиз Бейшеналиев кинода нені ұнатып, нені ұнатпайтынын айтып берді
Мен көрген ең әдемі фильмдердің бірі бұл –Тарсем Сингхтің «Запределье» картинасы (фильмнің түпнұсқа атауы – «The Fall»). Бұл туындыдан әр көрермен әртүрлі мағына көреді, біреулер қыз баланың қиялын көрсе, ал біреулер ересек адам мен баланың арасындағы достықты байқайды… Ал мен бұл фильмнен мүлдем күтпеген, бірақ кино саласының адамы ретінде жаныма өте жақын тақырыпты байқадым. Көріп отырған кезде сан түрлі ой келіп, эмоцияға берілдім, десе де тек соңғы кадрларда фильмнің шын мәнінде не туралы екенін түсіндім. Бұл – кинодағы ең қауіпті, ең жанқияр және риясыз мамандықтарының бірі – каскадерлерге арналған нағыз гимн. Себебі бұл адамдар сөздің шыны керек өмірін қатерге тігіп, кейде денсаулығына зиян келтіріп, тіпті жан тапсырып жатады. Олардың жүздері көрерменнен жасырулы, себебі оны жасыру олардың кәсіби міндетінің бірі. Басқалардың атақ-даңқын көтеру үшін еңбек ететін жандар.
Сүйікті фильмдерімнің қатарында Милош Форманның «Полёт над гнездом кукушки» картинасы да бар. Мұнда бәрі бір сәтте үйлесіп кеткендей: біріншіден, фильмнің өзі енді керемет, екіншіден, мен оны алғаш сексенінші жылдардың соңында, адамдар еркіндік дегеннің не екенін енді ғана түсіне бастап, ал оған қалай жетуге болатынын тіпті білмейтін кезде көргенмін. Фильм санамды бір сілкіп жіберді. Бірнеше күн бойы фильмнен алған әсерімнен арыла алмай жүргенім есімде…
Тағы бір ерекше жақсы көретін фильмім бұл –«Король Лир» шығармасының экрандағы нұсқасы, Акира Куросаваның «Ран» туындысы. Шекспирдің классикалық сюжетіне жапон дәстүрлі дүниетанымы үшін мүлде тосын саналатын өз сюзерені мен билеушісіне қарсы шығу тақырыбы өте қарапайым да тапқыр түрде енгізілген еді.
Ал ұнамайтын фильмдерге келсек, мысалы Триердің «Догвилль» картинасы мен Балабановтың фильмдері. Әрине, мен бұл туындылар жоғары деңгейдегі талант пен кәсіби шеберліктің жемісі екенін жақсы түсінемін: «Брат», «Груз 200», «Морфий» дегендер киноөнер тұрғысынан өте мықты туындылар болғанымен, адамзатқа деген жек көру сезіміне толы мұндай фильмдер жаныма жақын емес. Оның үстіне меніңше, «Брат» фильмдерінің екеуі де фашистік идеяларды насихаттайтын туындылар.
2000 жылдардың басында Мәскеуде тұрғанымда Ресейде кезекті президенттік сайлау науқаны өтіп жатқан уақыт болып, метроларда үлкен билбордтар ілулі тұратыны есімде. Солардың бірінде «Данила Багров – наш брат» (Данила Багров – біздің бауырымыз) деген ұран жазылып Сергей Бодров-кіші бейнеленетін. Ол кездері мен жүк тиеуші болып жұмыс істеп, кешкісін ағылшын тілі курстарына барып жүретінмін, ал оқытушымыз жасы үлкен, өте зиялы әйел болатын. Сол кісі бірде: «Егер Данила біздің бауырымыз болса, онда елімізді алда талай ауыр сынақтар күтіп тұр», — деген еді. Қайталап айтамын, бұл тек 2000 жылдардың басы болатын…